آذرتاش آذرنوش

از چهره های ماندگار، مؤلف و محقق در زبان و ادبیات عرب، مدیر بخش ادبیات عرب در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

آذرتاش آذرنوش (زادهٔ ۲۹ بهمن ۱۳۱۶ – درگذشتهٔ ۱۵ مهر ۱۴۰۰) مؤلف و محقق در زبان و ادبیات عرب، مدیر بخش ادبیات عرب در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و استاد دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران بود.[۱] وی چهره ماندگار ادبیات عرب در همایش چهره‌های ماندگار بود. وی در پانزدهم مهر ۱۴۰۰ در سن ۸۳ سالگی درگذشت.[۲][۳]

آذرتاش آذرنوش
آذرتاش آذرنوش
Azartash Azarnoush.tif
زادهٔ۲۹ بهمن ۱۳۱۶
قم
درگذشت۱۵ مهر ۱۴۰۰
(۸۳ سال)
تهران
ملیتایرانی
تحصیلاتدارای دو دکتری زبان و ادبیات عرب از کشور فرانسه
پیشهاستاد دانشگاه
کارهای برجستهچهره ماندگار در ادبیات عرب

زندگی‌نامه

آذرتاش آذرنوش در ۲۹ بهمن ۱۳۱۶ در شهر قم به‌دنیا آمد، تحصیلات ابتدایی را در اهواز و دورهٔ دبیرستان را در تهران به پایان برد.[۴]

وی در رشتهٔ ادبیات عرب دانشکدهٔ معقول و منقول دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد. دورهٔ دکتری ادبیات عرب را از کشور فرانسه گرفت. از نخستین رسالهٔ دکتری خود «تحقیق و ترجمه بخشی از کتاب طبقات الشعرای ابن معتز» دفاع کرد. سپس در رشتهٔ ادبیات عرب به نگاشتن رسالهٔ دیگری با تصحیح کتاب «خریدةالقصر عمادالدین اصفهانی» پرداخت. او پس از حصول بر دومین دکتری خود به ایران بازگشت و در «بنیاد فرهنگ ایران» و پژوهش در باب واژه‌های فارسی معرب، مشغول و در دانشکده معقول و منقول که آن هنگام به «الهیات و معارف اسلامی» تغییر نام داده بود به سال ۱۳۴۶ استخدام شد. وی گروه عربی دانشکده مذکور را سر و سامان بخشید و سپس به معاونت دانشکده برگزیده شد، بعد از آن به‌منظور تحقیق و آموختن زبان آرامی به دانشگاه کمبریج انگلستان رفت.[۵] او نخستین ایرانی بود که در ادبیات عرب دکتری گرفته‌است. آذرنوش در بازگشت به ایران به امر آموزش زبان عربی همت گماشت، او باتوجه به ساختار زبان‌های هند و اروپایی به‌خصوص زبان مادری خود فارسی، و با گوشه چشمی به علمزبان‌شناسی به تدوین کتاب «آموزش عربی» با شیوه‌ها و ساختارهای دستوری تازه دست زد. از سال ۱۳۶۴ مدیریت بخش ادبیات عرب را در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی به‌عهده گرفت و طی ده سال علاوه بر تألیفات شخصی، بیش از ۲۰۰ مقاله نگاشت و صدها مقاله را نیز ویرایش کرد.

او تا هنگام فوت علاوه بر کار استادی در دانشکده ادبیات (و گاه در دانشگاه امام صادق، تربیت مدرس) و مدیریت بخش عربی در دائرةالمعارف، سردبیر مجله مقالات و بررسی‌ها و نیز مدیر بخش عربی در دانشکده الهیات نیز بود. وی چهره ماندگار ادبیات عرب در همایش چهره‌های ماندگار بود.[۶] مؤسسه خانه کتاب نیز برای وی بزرگداشتی برگزار کرد.[۷]

سوابق علمی و اجرایی

  • عضور شورای علمی دائرةالمعارف بزرگ اسلامی: از ۱۳۶۴ تاکنون (۱۳۹۳)
  • مدیر گروه ادبیات عرب مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی: از ۱۳۶۴ تاکنون
  • نخستین مدیر گروه ادبیات عرب دانشگاه تهران: ۱۳۴۶
  • معاونت دانشکده الهیات و معارف دانشگاه تهران: ۱۳۴۷
  • مدیر گروه ادبیات عرب در دانشگاه الهیات[۸]

آثار

  • فتوح البلدان - ۱۳۴۶
  • النحوالتجریبی - ۱۳۴۹
  • خریدة‌القصر و جریدة‌العصر ۲–۱۳۵۰
  • خریدة‌القصر و جریدة‌العصر ۳–۱۳۵۱
  • راه‌های نفوذ فارسی در فرهنگ و زبان عرب جاهلی، ۱۳۵۴ (چاپ دوم ۱۳۷۴)
  • ترجمهٔ تاریخ ادبیات عرب (مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳)
  • ترجمهٔ تاریخ ادبیات عرب (عبدالجلیل) (امیرکبیر، ۱۳۶۳)
  • مقدمهٔ بر الشعر والشعراء ابن قتیبه (تهران، ۱۳۶۳)
  • فرهنگ مصطلحات (مجمع اللغات) (دفتر نشر فرهنگ اسلام ۱۳۶۳)
  • آموزش زبان عربی ۱–۱۳۶۶
  • آموزش زبان عربی ۲–۱۳۶۷
  • تاریخ ترجمه از عربی به فارسی، ترجمه‌های قرآن (انتشارات سروش، ۱۳۷۵)
  • ترجمه موسیقی الکبیر فارابی (مؤسسه مطالعات و پژوهش فرهنگی، ۱۳۷۵)، برندهٔ شانزدهمین دورهٔ جایزهٔ کتاب سال[۹]
  • اطلس تاریخ الاسلام، حسین مؤنس، (سازمان جغرافیایی ارتش، ۱۳۷۵)
  • تاریخ زبان و فرهنگ عربی (سمت، ۱۳۷۷)
  • فرهنگ معاصر عربی به فارسی (۱۳۷۹)
  • فرهنگ معاصر عربی به فارسی (ویراست دوم نشر نی ۱۳۹۱)
  • چالش میان فارسی و عربی سده‌های نخست (نشر نی، ۱۳۸۵)[۱۰]

مقالات

همچنین وی افزون بر نوشتن برخی از مقالات دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مقاله‌های زیاد دیگری را از سال ۱۳۴۹ تاکنون به تألیف رسانده‌است.

پانویس

  1. «زندگینامه: آذرتاش آذرنوش (۱۳۱۶-)». همشهری آنلاین. ۲۰ اردیبهشت ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۰۷.
  2. «آذرتاش آذرنوش درگذشت». ایسنا. ۲۰۲۱-۱۰-۰۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۰۷.
  3. «آذرتاش آذرنوش، نویسنده «راه‌های نفوذ فرهنگ ایرانی در عصر جاهلی» درگذشت». صدای آمریکا. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۰۷.
  4. «به یاد دکتر آذرتاش آذرنوش، استاد ادبیات عرب». پایگاه خبری نمانامه. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۰۷.
  5. زندگی‌نامه بایگانی‌شده در ۴ سپتامبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine وب‌سایت شخصی آذرتاش آذرنوش
  6. «دکتر آذرتاش آذرنوش». تبیان. ۲۰۰۳-۰۲-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۰۷.
  7. «بزرگداشت دکتر آذرتاش آذرنوش در سرای کتاب». روزنامه اطلاعات. ۴ اردیبهشت ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۰۷.
  8. «آذرتاش آذرنوش». دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۰۷.
  9. «موسیقی کبیر». کتاب سال | مؤسسه خانه کتاب. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۰۸.
  10. فهرست کتاب‌های آذرتاش آذرنوش سایت خانهٔ کتاب

منابع