آگاتا کریستی

نویسنده انگلیسی

آگاتا کریستی، DBE (به انگلیسی: Dame Agatha Christie, DBE) (زاده ۱۵ سپتامبر ۱۸۹۰ – درگذشته ۱۲ ژانویه ۱۹۷۶) نویسنده مشهور انگلیسی و خالق داستان‌های جنایی و ادبیات کارآگاهی بود. کریستی، اولین نویسنده‌ای است که کتاب‌هایش بیشترین ترجمه را به زبان‌های مختلف دنیا داشته‌است. پس از وی ژول ورن و سپس شکسپیر قرار دارند[۱] آگاتا کریستی در ۱۲ ژانویه ۱۹۷۶ در ۸۵ سالگی به مرگ طبیعی درگذشت.

Dame Agatha Christie
Lady Mallowan
DBE
Agatha Christie.png
زادهآگاتا مری کلاریسا میلر
۱۵ سپتامبر ۱۸۹۰
تورکی، دوون، انگلستان
درگذشته۱۲ ژانویهٔ ۱۹۷۶ (۸۵ سال)
وینتربروک، آکسفوردشر، انگلستان
آرامگاهکلیسای سنت مری، چلسی، آکسفوردشر، انگلستان
نام(های) دیگرمری وستمکات
آگاتا کریستی
پیشهرمان‌نویس، داستان کوتاه، نمایش‌نامه‌نویس، شاعر
سبک نوشتاریداستان جنایی، مهیج، داستان کارآگاهی، رمان عاشقانه
جنبش ادبیعصر طلایی داستان‌های کارآگاهی
کار(های) برجستهشخصیت‌های هرکول پوآرو و خانم مارپل، سپس هیچ‌کدام باقی نماندند
همسر(ها)آرچی کریستی
(ازدواج. ۱۹۱۴ - طلاق. ۱۹۲۸)
مکس مالوان
(ازدواج. ۱۹۳۰– تا زمان مرگ ۱۹۷۶)
فرزند(ان)روزالیند هیکز (۱۹۱۹–۲۰۰۴)
امضا
وبگاه
آگاتا کریستی

وی همچنین طولانی‌ترین نمایشنامه جهان را به نام The Mousetrap که از سال ۱۹۵۲ تا ۲۰۲۰ در West End اجرا شد و همچنین شش رمان با نام مستعار Mary Westmacott نوشت. در سال ۱۹۷۱، وی بخاطر کمک به ادبیات به یک Dame (DBE) تبدیل شد. رکوردهای جهانی گینسکریستی را به عنوان پرفروش‌ترین نویسنده داستان در تمام دوران‌ها معرفی می‌کند، رمان‌هایش بیش از دو میلیارد نسخه فروش داشته‌اند.[۲]

کریستی در یک خانواده ثروتمند از طبقه متوسط در تورکی، دوون به دنیا آمد و عمدتاً در خانه تحصیل می‌کرد. او در ابتدا یک نویسنده ناموفق بود و شش رد پی در پی داشت، اما این در سال ۱۹۲۰ با انتشار "ماجرای مرموز در استایلز " با حضور کارآگاه "هرکول پوآرو" تغییر کرد. شوهر اول او آرچیبالد کریستی بود. آنها در سال ۱۹۱۴ ازدواج کردند و قبل از طلاق در سال ۱۹۲۸ صاحب یک فرزند شدند. در طول هر دو جنگ جهانی، وی در بیمارستان‌های بیمارستان خدمت کرد و دانش کاملی در مورد سمومی که در بسیاری از رمان‌ها، داستان‌های کوتاه و نمایشنامه‌های وی وجود داشت را بدست آورد. پس از ازدواج با ماکس مالوان باستان‌شناس در سال ۱۹۳۰، او هر ماه چندین ماه را در حفاری‌ها می‌گذراند در خاورمیانه و دانش دست اول او در حرفه خود را در داستان خود استفاده کرد.[۳]

طبق فهرست ترجمه، او ترجمه شده‌ترین نویسنده فردی است؛ و پس از آن هیچ کتابی با فروش تقریبی ۱۰۰ میلیون فروش، یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌های تاریخ است. نمایش صحنه ای کریستی با نام The Mousetrap رکورد جهانی طولانی‌ترین اجرای اولیه را به خود اختصاص داده‌است. در تاریخ ۲۵ نوامبر ۱۹۵۲ در سالن تئاتر سفیران در وست اند لندن افتتاح شد و تا سپتامبر ۲۰۱۸ بیش از ۲۷۵۰۰ اجرا داشته‌است. این نمایش در مارس ۲۰۲۰ به دلیل همه‌گیری ویروس کرونا بسته شد.

در سال ۱۹۵۵، کریستی اولین دریافت کننده جایزه استاد بزرگ اسرارآمیز آمریکا بود. اواخر همان سال، شاهد دادستان دریافت جایزه ادگار برای بهترین بازی. در سال ۲۰۱۳، او توسط ۶۰۰ رمان‌نویس حرفه ای انجمن نویسندگان جنایت، به عنوان بهترین نویسنده جنایی و قتل راجر آکروید به عنوان بهترین رمان جنایی تاکنون شناخته شده‌است. در سپتامبر ۲۰۱۵، و سپس هیچ‌کسی در رای‌گیری با حمایت مالی املاک نویسنده، «کریستی مورد علاقه جهان» لقب گرفت. بیشتر کتاب‌ها و داستان‌های کوتاه کریستی برای تلویزیون، رادیو، بازی‌های ویدیویی و رمان‌های گرافیکی اقتباس شده‌است. بیش از سی فیلم سینمایی بر اساس کارهای او ساخته شده‌است.[۴]

زندگی‌نامهویرایش

آگاتا کریستی با نام اصلی آگاتا مری کلاریسا میلر (به انگلیسی: Agatha Mary Clarissa Miller) در دون شایر انگلستان به دنیا آمد. پدر آمریکایی اش فردریک میلر نام داشت. مادرش کلارا بومر انگلیسی و از خانواده‌ای اشرافی بود. آگاتا به دلیل آمریکایی بودن پدر می‌توانست تبعه ایالات متحده نیز باشد، ولی هرگز از آن کشور تقاضای تابعیت نکرد. آگاتا دارای یک خواهر و یک برادر بود که هردوی آن‌ها از وی بزرگ‌تر بودند.

آگاتا در زمان جنگ جهانی اول در بیمارستان و سپس در داروخانه کار می‌کرد؛ شغلی که تأثیر زیادی بر نوشته‌های او داشته‌است: بسیاری از قتل‌هایی که در کتاب‌هایش رخ می‌دهند از طریق خوراندن سم به مقتولان صورت می‌گیرند.

در هشتم دسامبر ۱۹۲۶ وقتی در سانینگ دیل واقع در برکشر زندگی می‌کرد به مدت ده روز ناپدید گردید و روزنامه‌ها در این مورد جاروجنجال فراوانی به پا کردند. اتومبیل او در یک گودال گچ پیدا شد و خود او را نیز نهایتاً در هتلی واقع در هروگیت یافتند. آگاتا اتاق هتل را با نام خانمی که اخیراً شوهرش اعتراف کرده بود با وی رابطه عاشقانه دارد کرایه کرده بود و در توضیح این ماجرا ادعا کرده بود که در اثر ضربه روحی ناشی از مرگ مادر و خیانت شوهر دچار فراموشی گردیده بوده‌است. در مورد این که آیا کل این ماجرا یک کار تبلیغاتی بوده‌است یا خیر، کماکان نظرات ضدونقیض‌اند. در آن زمان نگاه کلی مردم نسبت به ناپدید شدن آگاتا منفی بود و بسیاری بر این باور بودند که آن ترفند تبلیغاتی مبالغ قابل توجهی هزینه روی دست مالیات دهندگان کشور گذاشته‌است. در سال ۱۹۷۹ این ماجرای ناپدید شدن دست مایه فیلمی شد به نام آگاتا که در آن وانسا ردگریو در نقش آگاتا کریستی ظاهر می‌شود.

آگاتا در سال ۱۹۳۰ با باستان‌شناسی به نام سِر ماکس مالووان که ۱۴ سال از او جوان‌تر بود ازدواج کرد و با او به سفرهای فراوانی رفت. رد پای این سفرها و شهرها و کشورهایی را که او از آن‌ها دیدن می‌کرد می‌توان در بیشتر داستان‌هایش که وقایع آن‌ها در کشورهای شرقی (خاورمیانه) رخ می‌دهند دید. ازدواج او با مالووان در ابتدا ازدواجی موفق و شاد بود. این ازدواج توانست با وجود ماجراجویی‌های عشقی خارج از ازدواج مالووان مدتی نسبتاً طولانی دوام بیاورد.

آگاتا کریستی رمان قتل در قطار سریع‌السیر شرق را در سال ۱۹۳۴ وقتی در هتل پرا پالاس استانبول سکونت داشت نوشت. استانبول آخرین ایستگاه شرقی قطار سریع‌السیر اورینت بود که در آن زمان بین غرب و شرق اروپا در تردد بود. اتاقی که آگاتا کریستی در آن می‌زیست توسط مقامات هتل پرا پالاس به‌عنوان یادبود این نویسنده نامدار در همان حال و هوای زمان اقامت کریستی حفظ و نگهداری شده‌است.

زندگی خصوصیویرایش

آگاتا در سال ۱۹۱۴ با یک سرهنگ نیروی هوایی به نام آرچیبالد کریستی ازدواج کرد که بعد از ۱۴ به جدایی انجامید. دختری به نام روزالیند حاصل این ازدواج بود.

او تنها یک فرزند به نام روزالیند داشت که او نیز در ۸۵ سالگی به تاریخ ۲۸ اکتبر ۲۰۰۴ درگذشت. در حال حاضر تمام حقوق مربوط به نشر و فروش کتاب‌های آگاتا کریستی در اختیار و مالکیت نوهٔ او ماتیو پریچارد است.

آگاتا کریستی در ۱۲ ژانویه ۱۹۷۶ در ۸۵ سالگی درگذشت.

«کریستی در طرح نقشه های هیجان انگیز و دسیسه های پیچیده و به دست دادن کلید معماهای روانی، نویسنده ای چیره دست است. گره گشائیها در پایان وقایع مرموز داستان های او به نحوی ترتیب می یابد که خواننده هرگز در جریان داستان انتظار آن را نداشته است.»از کتاب های مشهور آگاتا می شود به قتل راجر آکروید،ماجرای اسرار آمیز در استایلز،قتل در زمین گلف و پرده اشاره کرد.

حرفه ادبیویرایش

 
اتاق آگاتا کریستی در هتل پرا پالاس استانبول. او کتاب قتل در قطار سریع‌السیر شرق را در زمان اقامت در این اتاق نوشت.

او با نام مستعار مِری وستماکوت (به انگلیسی: Mary Westmacott) داستان‌های عاشقانه و رومانتیک نیز نوشته‌است، ولی شهرت اصلی اش به خاطر ۶۶ رمان جنایی اوست. داستان‌های آگاتا کریستی، به خصوص آن دسته که دربارهٔ ماجراهای کارآگاه هرکول پوآرو یا خانم مارپل هستند، نه تنها لقب «ملکه جنایت» را برای او به ارمغان آوردند بلکه وی را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین و مبتکرترین نویسندگانی که در راه توسعه و تکامل داستان‌های جنایی کوشیده‌اند نیز معرفی و مطرح کردند.

آگاتا کریستی در کتاب رکوردهای گینس مقام اول در میان پرفروش‌ترین نویسندگان کتاب در تمام دوران‌ها و مقام دوم (بعد از ویلیام شکسپیر)در میان پرفروش‌ترین نویسندگان در هر زمینه‌ای را به خود اختصاص داده‌است. تخمین زده شده‌است که یک میلیارد نسخه از کتاب‌های او به زبان اصلی (انگلیسی) و یک میلیارد نسخه دیگر در ترجمه‌های گوناگون به ۱۰۳ زبان دنیا به فروش رسیده‌است.[۵] محبوبیت جهانی کریستی به آن درجه است که به‌طور مثال در کشوری چون فرانسه تعداد کتاب‌هایی که از او تا سال ۲۰۰۳ به فروش رسیده بالغ بر ۴۰ میلیون جلد بوده‌است.

تله موش که یکی از آثار معروف اوست اولین بار در ۲۵ نوامبر ۱۹۵۲ در لندن (تئاتر آمباسادورها) به روی صحنه رفت و از آن تاریخ تا زمان حاضر و در طول بیش از ۵۰ سال همیشه بر روی صحنه بوده‌است و از این نظر رکورددار است. این نمایش‌نامه تاکنون فقط در لندن بیش از ۲٬۰۰۰ بار به روی صحنه رفته‌است.

در سال ۱۹۵۵ آگاتا کریستی نخستین کسی بود که جایزهٔ استاد اعظم را از مجمع معمایی‌نویسان آمریکا دریافت کرد.[۶] در همان سال نمایش‌نامه او به نام شاهد پرونده (به انگلیسی: Witness for the Prosecution) به‌عنوان بهترین نمایشنامه برندهٔ جایزه ادگار گردید.

بیشتر کتاب‌ها و داستان‌های کوتاه او (و بعضی‌ها از آن‌ها چندین بار) به فیلم درآمده‌اند که از آن میان می‌توان فیلم‌های قتل در قطار سریع‌السیر شرق، مرگ در رودخانه نیل و قطار ساعت ۴:۵۰ پدینگتون نام برد. بسیاری از نوشته‌های آگاتا کریستی بارها برای تهیه برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی نیز مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

آثارویرایش

رمان‌های پواروویرایش

سال عنوان فارسی عنوان انگلیسی
۱۹۲۰ ماجرای اسرارآمیز در استایلز The Mysterious Affair at Styles
۱۹۲۳ قتل در زمین گلف the murder on the links
۱۹۲۶ قتل راجر آکروید the murder of Roger Ackroyd
۱۹۲۷ چهار (قدرت) بزرگ the Big four
۱۹۲۸ راز قطار آبی the mystery of blue train
۱۹۳۲ خطر در خانه آخر peril at the end house
۱۹۳۳ لرد اجور می‌میرد lord edgware dies
۱۹۳۴ قتل در قطار سریع‌السیر شرق murder on the orient express
۱۹۳۵ تراژدی در سه پرده three act tragedy
۱۹۳۵ مرگ در میان ابرها death in the clouds
۱۹۳۶ قتل به ترتیب الفبا the a.b.c murders
۱۹۳۶ قتل در بین‌النهرین murder in mesopotamia
۱۹۳۶ ورق‌های روی میز cards on the table
۱۹۳۷ شاهد خاموش dumb witness
۱۹۳۷ مرگ بر روی نیل death on the nile
۱۹۳۸ کریسمس هرکول پوآرو Hercule Poirot's Christmas
۱۹۳۸ ملاقات با مرگ Appointment with Death
۱۹۴۰ جنایت‌های میهن پرستانه One, Two, Buckle My Shoe
۱۹۴۰ سرو غمگین sad cypress
۱۹۴۱ شیطان زیر آفتاب evil under the sun
۱۹۴۲ پنج خوک کوچک five little pigs
۱۹۴۶ قتل در تعطیلات (حفره) the hollow
۱۹۴۸ موج سواری Taken at the Flood
۱۹۵۲ مرگ خانم مک گینتی Mrs McGinty's Dead
۱۹۵۳ پس از تشییع جنازه After the Funeral
۱۹۵۵ قتل در خوابگاه دانشجویی Hickory Dickory Dock
۱۹۵۶ حماقت مرد مرده Dead Man's Folly
۱۹۵۹ گربه ای میان کبوتران cat among peigons
۱۹۶۳ ساعت‌ها the clocks
۱۹۶۶ دختر سوم third girl
۱۹۶۹ جشن هالووین Hallowe'en Party
۱۹۷۲ فیل‌ها به یاد می‌آورند Elephants Can Remember
۱۹۷۵ پرده curtain

مجموعه داستان‌هاویرایش

سال عنوان فارسی عنوان انگلیسی
۱۹۶۱ تحقیقات پوآرو Double Sin and Other Stories
۱۹۷۴ قتل در مجتمع مسکونی Poirot's early cases
راز رگاتا
کارهای هرکول
شاهدی برای پیگرد قانونی
سه موش کور
ماجرای پودینگ کریسمس
گناه مضاعف
نخستین پرونده‌های پوآرو
گرفتاری در خلیج پولنسا
مجموعه چای هارلوین
روشنایی ماندگار

رمان خانم مارپلویرایش

سال عنوان فارسی عنوان انگلیسی
۱۹۳۰ قتل در خانه کشیش The Murder at the Vicarage
۱۹۴۲ جسدی در کتابخانه The Body in the Library
۱۹۴۲ انگشت متحرک The Moving Finger
۱۹۵۰ اعلام یک قتل A Murder Is Announced
۱۹۵۲ آنها این کار را با آیینه انجام می‌دهند They Do It with Mirrors
۱۹۵۳ جیب پر از چاودار A Pocket Full of Rye
۱۹۵۷ قطار ساعت ۴:۵۰ از پدینگتون 4:50 from Paddington
۱۹۶۲ آیینه سرتا سر ترک برداشت The Mirror Crack'd from Side to Side
۱۹۶۴ معمای کارائیب A Caribbean Mystery
۱۹۶۵ در هتل برترام At Bertram's Hotel
۱۹۷۱ فرشته انتقام At Bertram's Hotel
۱۹۷۶ جنایت خفته Sleeping Murder

سایر آثارویرایش

سال عنوان فارسی عنوان انگلیسی
مرگ، نقطهٔ پایان
عروسکی در دودکش بخاری
تعطیلات برای قتل
مصیبت بی گناهی
خانه‌ای در شیراز
و سپس هیچ‌کس نبود (ده سیاهپوست کوچولو) And then there were none
خانهٔ وارونه Crooked house

قضیه نامه های عاشقانه

بازیویرایش

از روی آثار او بازی‌های رایانه‌ای هم ساخته شده‌اند:

بازدید از ایران و مصاحبه با محمد علی سپانلوویرایش

آن‌گونه که علی دهباشی سردبیر مجلۀ بخارا چند سال قبل در «شب آگاتا کریستی» گفت او به خاطر علایق باستان‌شناسی همسرش بارها (6 مرتبه) به ایران سفر کرده بود و محمد علی سپانلو هم در سال 1345 از این فرصت استفاده و با او گفت‌و‌گو کرد و آگاتا کریستی وقتی پذیرفت که دانست طرف مصاحبۀ او جدای روزنامه‌نگاری، نویسنده‌، شاعر و حقوق‌دانی صاحب‌نام است و بعدها نیز از این گفت و گو با خاطرۀ خوش نقل می‌کرد. [۷]

پیوند به بیرونویرایش

منابعویرایش

  • ویکی‌پدیای انگلیسی
  1. Index Translationum, UNISCO Culture Sector.
  2. Curran, John (2011). Agatha Christie: Murder in the Making. London: HarperCollins. ISBN 978-0062065445.
  3. James, P.D. (2009). Talking About Detective Fiction. Random House. ISBN 978-0-307-39882-6.
  4. The Mystery of Agatha Christie – A Trip With David Suchet (Directed by Claire Lewins). Testimony Films (for ITV).
  5. وبگاه رسمی آگاتا کریستی
  6. زندگینامه آگاتا کریستی بایگانی‌شده در ۲۲ اکتبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine در انتشارات کاروان
  7. مهرداد خدیر (1400/02/21). «وبسایت عصر ایران، محمد علی سپانلو‌؛ گفت‌و‌گوی خواندنی شاعر ایرانی با آگاتا کریستی در 55 سال پیش». www.asriran.com. دریافت‌شده در 2021-05-11. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)